Duruş nedenleri listesi nasıl hazırlanır: kategoriler ve planlı duruşlar

6 Kasım 2026 · Smartifie Başla Bitir

Duruşları kaydetmeye karar verdiniz; sıra, operatörün seçeceği listeye geldi. İlk akla gelen, internette bulunan uzun bir “standart duruş kodları” listesini kopyalamaktır. Bu listeler çoğunlukla makineden sinyal okuyan büyük sistemler için yazılmıştır ve küçük bir atölyede iki soruyu cevapsız bırakır: kalıp değişimi planlı duruş mudur, yoksa kayıp mı? Listede olmayan bir duruşu operatör nereye yazacak? Türkçe kaynaklarda bu soruları atölye gözüyle ele alan bir rehber yok denecek kadar az. Bu yazı listeyi kuracak üretim sorumlusu için karar kurallarını ve küçük bir atölyeye uyan örnek bir listeyi veriyor.

Kısa cevap: iyi bir duruş nedenleri listesi operatörün saniyeler içinde seçebileceği kadar kısa, ofisin karar verebileceği kadar net olur. Her neden tek bir kategoriye bağlanır; her nedende “planlı mı?” ve “makineye kayıp mı?” ayrı ayrı, bir kez cevaplanır; operatörün yazdığı neden atılmaz, sınıflandırılır; eskiyen neden silinmez, emekliye ayrılır.

Liste iki kişiye hizmet eder: seçen operatör, karar veren ofis

Duruş nedenleri listesinin iki kullanıcısı vardır ve istekleri farklıdır. Operatör makine durduğunda listeden bir neden seçer; o an aklı makinededir, listede uzun uzun aramaz. Ofis aynı listeye haftanın sonunda bakar ve “neyi çözeceğiz?” diye sorar. Liste çok uzunsa operatör ilk uyan satırı seçer ve ofis yanlış bir resme bakar. Liste çok kısaysa her şey “Diğer”e gider ve ofis hiçbir şey göremez. İyi liste bu iki ucun arasında durur.

Listenin işe yaraması için duruşun kayıtta görünmesi gerekir; bunu iş emri başına süre kaydında duraklamalar başlığında ele aldık. Operatörün duruş anında nedeni terminalde nasıl seçtiğini ise duruş Pareto'su yazısında anlattık. Bu yazı ikisinin arasındaki işi, listenin kendisini konu alıyor.

Kaç neden, hangi adla?

Doğru neden sayısı diye sabit bir rakam yoktur; atölyeden atölyeye değişir. Sayıyı iki ölçüt belirler. Birincisi: operatör aradığı nedeni aramadan bulabilmeli. Ekranı kaydırmak ya da listeyi okumak zorunda kalıyorsa liste uzundur. İkincisi: her neden farklı bir eylem doğurmalı. İki neden aynı kişiye aynı işi yaptırıyorsa ayrı tutmanın faydası yoktur, birleşir. “Rulman arızası” ile “motor arızası” bakım ekibi için farklı işlerse ayrı kalır; ikisi de aynı çağrıyla sonuçlanıyorsa tek “Arıza” yeter, ayrıntı bakım kaydına yazılır.

Adlandırmada üç kural işe yarar. Ad olayı anlatır, kişiyi suçlamaz: “Operatör yok” doğru bir neden adıdır, kişinin adını taşıyan bir neden değildir; suçlayan bir listeyi kimse dürüst doldurmaz. Her adın tek bir anlamı olur: “Bekleme” tek başına belirsizdir, “Hammadde yok” ile “Kalite bekleme” değildir. Atölyenin kendi kelimesi kullanılır: herkes “setup” diyorsa listede de setup yazar. Son olarak, kod sabit kalır, ad değişebilir. Geçmiş duruşlar nedenin koduna bağlıdır; adı sonradan düzeltmek geçmişi bozmaz, kodu değiştirmek bozar.

Smartifie Başla Bitir'de de durum böyledir: bir nedenin kodu yalnızca ilk kayıtta yazılır ve sonra kilitlenir; adı ise istediğiniz zaman düzeltilebilir.

Kategori: nedeni, çözecek kişiye göre gruplayın

Kategori, bir nedenin kimin masasına gideceğini söyler. Pratik bir ayrım şudur: Makine nedenleri bakım ekibine, Malzeme nedenleri planlamaya ya da depoya, Kalite nedenleri kalite sorumlusuna, Personel nedenleri üretim amirine gider; Planlı duruşlar ise bir arızanın değil, takvimin konusudur. Kural basittir: her neden tek bir kategoride durur. Bir neden iki kategoriye birden uyuyorsa ya ad belirsizdir ya da aslında iki ayrı nedendir.

Hazır kategorilere atölyenize özgü bir kategori eklemek normaldir. Forklift beklemek, vinç beklemek ya da iç taşıma gecikmesi makine arızası değildir, malzeme eksikliği de değildir; sorumlusu iç lojistiktir. Bu duruşlar sık yaşanıyorsa onlara ayrı bir kategori açmak, sorumluyu görünür kılar.

Smartifie Başla Bitir'de hesap yedi hazır kategoriyle başlar: Planlı, Makine, Malzeme, Kalite, Personel, Diğer ve ürünün kendi kullandığı Sistem. “Yeni kategori” ile kendinizinkini eklersiniz; “Gösterim sırası” küçük olan önce gelir. Terminalde tüm nedenler listesi kategori başlıkları altında gruplanır ve terminal araması kategori adında da arar: operatör “lojistik” yazınca o kategorideki nedenler gelir. Bir ayrıntıya dikkat: Kalite kategorisindeki nedenler, iş tamamlanırken fire girildiğinde fire nedeni olarak sunulur; bir kalite nedenini başka kategoriye taşımadan önce bunu düşünün. Ekranın adımları için duruş nedenleri ekranının adımları kılavuzda.

Listenin, kendi kategorinizin ve her nedendeki iki işaretin nasıl kurulduğunu aşağıdaki videoda birkaç dakikada izleyebilirsiniz. Videodaki nedenler, kategoriler ve terminalde yazılmış iki neden kurgusal test verisidir.

Videoda izleyin

Gerçek ekranlarla, baştan sona.

Duruş Nedenleri Listesi ve Kategorileri | Smartifie Start Stop

Smartifie Başla Bitir'de duruş nedenleri listesini kurmak: kategoriler, operatörlerin atölye terminalinde yazdığı nedenler ve hangi duruşun planlı olduğu, hangisinin makineye kayıp yazıldığı.

Oynat'a bastığınızda video YouTube'dan yüklenir.

Videoda kullanılan uygulama, duruş nedenini terminalde soran bir atölye uygulaması olan Smartifie Başla Bitir.

Planlı mı, makineye kayıp mı? Her nedende iki ayrı soru

Duruş listesi kuran herkes bir noktada aynı soruya takılır: kalıp değişimi planlı duruş mudur? Mola duruş sayılır mı? Kaynaklar bu konuda aynı şeyi söylemez; bazıları kalıp değişimini kayıp sayar, bazıları planlanan çalışma süresinden düşer. Tartışmanın çoğu, iki ayrı sorunun tek soruymuş gibi sorulmasından çıkar.

Planlı sorusu: bunu önceden biliyor muyduk? Takvime konmuş, saati belli olan duruş planlıdır. Kayıp sorusu: makine o sırada çalışabilir miydi? Çalışabilecekken durduysa bu süre makineye kayıptır. Kalıp değişimi planlıdır ama makineye zaman kaybettirir; yemek molası planlıdır ve kaybettirmez. İki soru ayrı sorulunca çelişki kaybolur.

Yaygın OEE (toplam ekipman etkinliği) tanımı da bu ayrımı yapar: planlı üretim süresi, üretim yapılması zaten düşünülmeyen süreyi, tipik olarak molaları dışarıda bırakır; kalıp değişimi gibi planlı duruşlar ise duruş süresine girer ve kullanılabilirlik kaybı sayılır. Bu tek doğru tanım değildir ve bazı atölyeler farklı uygular. Önemli olan şudur: tanımınızı bir kez yazın ve bütün hatlarda aynı uygulayın. Bir hatta kalıp değişimi kayıp, diğerinde değilse iki hattın rakamları kıyaslanamaz.

Altı örnekle iki soru

Dördüncü köşe, yani plansız ama makineye kayıp olmayan duruş nadirdir. Örneği şudur: vardiya bitmiş, bir iş açık kalmış. Makine zaten çalışmayacaktı, ama kimse bunu bir duruş olarak planlamamıştı. Bu tür kayıtları çoğu zaman sistem kendisi yazar.

Smartifie Başla Bitir'de her neden kartında bu iki soru iki ayrı kutu olarak durur: “Planlı duruş” ve “Kullanılabilirlik kaybı sayılır”. Formun altındaki cümle de farkı hatırlatır: “Planlı bir tezgâh ayarı yine de kullanılabilirlik kaybıdır; takvimdeki mola değildir.” Başlangıç listesinde mola, yemek ve toplantı planlı ama kayıp değil, setup ve planlı bakım planlı ve kayıp olarak gelir. İkinci işaret bir rakama da girer: Genel bakış ekranındaki Kullanılabilirlik oranı, net saatin, net saat ile kayıp sayılan duruşların toplamına oranıdır (vardiya tanımlıysa duruşun yalnız vardiya saatlerine düşen kısmı sayılır). Birinci işaret raporlarda planlı ve plansız duruşları ayırır. Smartifie Başla Bitir tam bir OEE hesabı yapmaz. Planlı duruşların Pareto grafiğinde nasıl gösterileceği ayrı bir karar; planlı duruşların Pareto'da nasıl gösterileceği konusunu orada ele aldık.

Örnek liste: küçük bir atölye için 7 kategori, 18 neden

Aşağıdaki liste bir başlangıç noktasıdır, bir standart değil. Adlar ve işaretler Smartifie Başla Bitir'in başlangıç listesinden, “İç lojistik” kategorisi ise videodaki örnekten geliyor. Kendi atölyenize göre ad değiştirin, kullanmadıklarınızı çıkarın, eksik olanı ekleyin.

Tartışmalı bir satır var: Eğitim planlı ama kayıp olarak işaretli. Eğitim makine başında yapılıyorsa, makine o sırada çalışabilirdi ve bu süre kayıptır. Eğitim sınıfta, makine başka biriyle çalışırken yapılıyorsa o işaret kaldırılır. Aynı adın iki atölyede farklı işaretlenmesi normaldir; önemli olan, sizin atölyenizde herkesin aynı cevabı vermesidir.

Listede olmayan neden: operatör yazsın, ofis sınıflandırsın

Hiçbir liste her duruşu önceden bilemez. Listede olmayan bir duruş yaşandığında iki kolay yol vardır ve ikisi de sorunludur. Operatörün serbest metin yazdığı her şey doğrudan rapora girerse aynı olay kırk farklı yazımla görünür ve hiçbiri büyük çıkmaz. Operatöre yalnızca “Diğer” bırakılırsa bilgi tamamen kaybolur: bir ay sonra “Diğer”in ne olduğunu kimse hatırlamaz.

Orta yol şudur: operatör nedeni kendi kelimeleriyle yazar, neden kategorisiz bekler, ofis onu düzenli aralıklarla sınıflandırır. Ofis yazılan nedeni doğru kategoriye bağlar, gerekirse ona yeni bir neden olarak yer açar. Burada bir ayrım önemlidir: “henüz karar verilmedi” ile “karar: Diğer” iki ayrı cevaptır. İkisi aynı kutuya konursa ofisin bakması gereken nedenler, gerçekten başka bir yere sığmayan nedenlerin arasında kaybolur.

Smartifie Başla Bitir'de terminalde yazılan neden bilerek kategorisiz gelir; ofisteki listede “Kategori bekliyor” rozetini taşır. Listenin üstünde sarı bir satır kaç nedenin beklediğini söyler, “Yalnız kategori bekleyenler” süzgeci de yalnızca onları gösterir. “Düzenle” ile kategori atanır. Terminalde yazılan neden plansız ve kayıp sayılır olarak gelir; değiştirmek gerekirse işaretler aynı formdadır. Operatör listede zaten bulunan bir nedenin adını aynen yazarsa, büyük-küçük harf farkı gözetilmeden o neden kullanılır, yeni kayıt açılmaz. Ama “Forklift gecikti” ile “Geciken forklift” iki ayrı neden olur; bu tür ikizleri ofis gözden geçirmede toparlar. Büyük bir “Diğer” çubuğunun ne anlattığını ise büyük bir “Diğer” çubuğu ne anlatır başlığında ele aldık.

Eskiyen neden silinmez, emekliye ayrılır

Bir süre sonra bazı nedenler hiç seçilmez olur: o işi artık yapmıyorsunuzdur, o makine gitmiştir ya da neden başka bir adla birleşmiştir. Bu nedeni silmek cazip görünür, ama silmek geçmişi bozar: geçen ayın duruşları artık var olmayan bir nedene bakar. Doğru yol pasife almaktır: geçmiş duruşlar kaydedildikleri adı korur, operatör ise o nedeni terminalde artık görmez.

Smartifie Başla Bitir'de silme düğmesi yoktur. Nedeni “Düzenle” ile açıp “Aktif” işaretini kaldırırsınız; liste varsayılan olarak aktif nedenleri gösterdiği için neden gündelik listeden kalkar, “Durum” süzgecinde “Pasif” seçildiğinde yeniden görünür. Terminal yalnızca aktif nedenleri sunar. Ürün, pasife aldığınız bir nedeni kendiliğinden yeniden açmaz. “Sistem” rozetli nedenleri ise ürünün kendisi yazar, örneğin vardiya açık bir işle bittiğinde; bu yüzden düzenlenemez ve operatör tarafından seçilemez.

İlk iki haftadan sonra listeyi gözden geçirin

İlk liste masa başında kurulur; ikinci liste sahadan gelir. İki hafta kullandıktan sonra oturup şu maddelere bakın:

• Kategori bekleyen nedenler: operatörün yazdığı her nedeni doğru kategoriye bağlayın ya da yeni bir neden yapın.
• Hiç seçilmeyen nedenler: iki haftada bir kez bile seçilmeyen neden pasife alma adayıdır.
• Aynı olayın iki adı: birini tutun ve doğru kategoriye bağlayın, diğerini pasife alın. Önce kategori verin: kategorisiz bırakılmış bir neden, pasif olsa da kategori bekleyenler arasında sayılmaya devam edebilir.
• “Diğer”e yığılanlar: “Diğer” büyüdüyse listede bir neden eksiktir; ne olduğunu öğrenip adıyla ekleyin.
• Planlı ve kayıp işaretleri tutarlı mı: benzer duruşlar aynı cevabı almış mı, yazdığınız tanıma uyuyor mu?

İki hafta keyfî bir süre değildir: Smartifie Başla Bitir'in Genel bakış ekranı her zaman son 14 günü gösterir, yani gözden geçirmeye oturduğunuzda listenin ilk iki haftası tam önünüzde olur.

Özetle: kısa bir listeyle başlayın, her nedeni tek kategoriye bağlayın, “planlı mı?” ve “makineye kayıp mı?” sorularını ayrı cevaplayın, operatörün yazdığını sınıflandırın, eskiyeni pasife alın ve iki hafta sonra listeyi yeniden gözden geçirin.

Duruş nedenleri listenizi kendi atölyenizde kurmak isterseniz Smartifie Başla Bitir'i 15 gün ücretsiz deneyebilirsiniz; kredi kartı istenmez. Deneme bulutta, tarayıcıda çalışır; duruş nedenleri, kategoriler ve terminal denemede açıktır.

15 gün ücretsiz deneyin Kılavuzu açın