Duruş Pareto analizi: hangi duruş önce çözülür, süre mi sayı mı?

4 Kasım 2026 · Smartifie Başla Bitir

Toplantıda önünüze bir duruş Pareto'su konuyor: solda en uzun çubuk, sağa doğru kısalanlar. Soru basit görünür: hangisini önce çözeceğiz? Çoğu zaman cevap “en büyüğünü” olur ve bu çoğu zaman yanlış da değildir. Ama grafiğin süreye mi sayıya mı göre çizildiği, planlı duruşların içinde olup olmadığı ve en büyük çubuğun tek bir kötü günden gelip gelmediği, ilk işi değiştirebilir. Türkçe kaynaklar Pareto'yu genel olarak anlatıyor; elindeki duruş listesinden bir öncelik çıkarmak isteyen atölye sorumlusu için karar kurallarını anlatan pek yok. Bu yazı o kuralları ele alıyor.

Kısa cevap: duruş Pareto'su bir cevap değil, bir öncelik listesidir. Sırayı süre belirler; ama ilk çubuğa emek harcamadan önce o çubuğun planlı mı, tek seferlik mi, yoksa “nedeni yok” mu olduğuna bakmak gerekir. Aşağıda bunu tek bir örnek veriyle, adım adım açıyoruz.

Pareto neyi söyler, neyi söylemez

Pareto grafiği kategorileri büyükten küçüğe sıralanmış çubuklarla gösterir; amacı birkaç büyük kalemi çok sayıdaki küçük kalemden ayırmaktır. Duruşlara uygulandığında tek bir soruya cevap verir: süre nereye gitti? Hangi nedenler, son dönemde, en çok zamanı aldı?

Söylemediği şey ise duruşun neden olduğudur. “Hammadde yok” çubuğu uzunsa sorun satın almada mı, planlamada mı, depoda mı, grafik bunu söylemez; kök neden ayrı bir iştir. Sık duyulan 80/20 oranı da bir kural değil, bir gözlemdir: sizin verinizde ilk iki neden kaybın yarısını da taşıyabilir, onda dokuzunu da. Önemli olan oran değil, sıranın kendisi ve o sıranın neye dayandığıdır.

Pareto'nun verisi duruş anında oluşur

Grafik, altındaki liste kadar iyidir. Vardiya sonunda hafızadan yazılan bir duruş listesinde üç şey olur: süreler yuvarlanır, kısa duruşlar hiç yazılmaz ve hatırlanmayan her şey “Diğer”e gider. Böyle bir listeden çizilen Pareto, en çok zaman kaybettireni değil, yazması en kolay olanı gösterir.

Bu, iş emri başına süre kaydının alanları yazısındaki kuralın duruş hâlidir: kayıt tezgâhta, olay sırasında oluşmalı. Duruş için iki kural çıkar: neden duruş anında, terminalde seçilir ve uzun bir duruştan sonra iş, nedeni verilmeden yeniden başlamaz.

Smartifie Başla Bitir'de operatör DURDUR'a her bastığında terminal “Neden durdu?” diye sorar. İlk karolar o terminalde en son kullanılan nedenlerdir; operatör alışılmış nedeni kaydırmadan bulur, gerekirse tüm nedenler içinde arar. Listede yoksa nedeni kendisi yazar, kategoriyi ofis sonra atar. Kısa bir duruşta “Sonra söylerim” ile geçebilir; ama duruş eşikten (varsayılan iki dakika) uzun sürmüşse terminal, iş yeniden başlamadan önce nedeni sorar. Nedenlerin kendisini nasıl gruplayacağınız ayrı bir konu; duruş nedeni listesinin kurulması kılavuzda anlatılıyor.

Operatörün DURDUR'da nedeni nasıl seçtiğini ve ofiste listenin nasıl göründüğünü aşağıdaki üç dakikalık videoda izleyebilirsiniz. Videodaki kişiler, iş emirleri ve son 14 günün duruşları kurgusaldır.

Videoda izleyin

Gerçek ekranlarla, baştan sona.

Duruş Nedeni Kaydı ve Duruş Pareto'su | Smartifie Start Stop

Atölye terminalinde duruş nedenini kaydetmek ve ofiste son 14 günde en çok zamanı hangi duruşların aldığını görmek.

Oynat'a bastığınızda video YouTube'dan yüklenir.

Süreye göre mi, sayıya göre mi?

Aynı duruş listesi iki farklı sıra verir. Süreye göre sıra ne kadar zaman kaybettiğinizi söyler; sayıya göre sıra ne sık kesildiğinizi. Hedef kayıp zamanı azaltmaksa önce süreye bakın: zamanın çoğunu birkaç neden alır ve onları görmek süre sırasıyla mümkündür. Sayı sırası ise başka bir şeyi gösterir: tek tek kısa ama sürekli tekrarlanan duruşlar operatörü bölen, ritmi bozan duruşlardır ve çözümleri de farklıdır; çoğu zaman bir onarım değil, bir ayar, bir aparat ya da bir alışkanlıktır.

Örnek (kurgu veri): son 14 günün plansız duruşları.

Süreye göre Arıza birinci, ama tek olay: bir kez, altı saat. Sayıya göre “Neden yok” birinci: 30 duruş, toplamı yalnız 45 dakika. İki sıraya birlikte bakınca bir neden öne çıkar: takım kırılması süreye göre üçüncü, sayıya göre ikinci; hem zaman alıyor hem de tekrar ediyor. Pratik bir yöntem budur: önce süre sırasını kurun, sonra her satırın yanına olay sayısını yazın. Planlı ayar satırının neden ayrı durduğunu aşağıda ele alıyoruz.

Smartifie Başla Bitir'in Genel bakış ekranı nedenleri süreye göre sıralar; sayıya göre ayrı bir sıralama göstermez. Sayı sütunu, isterseniz, kendi tablonuzun işidir.

Kümülatif yüzde: elle nasıl hesaplanır

Pareto grafiklerinde çubukların üstünden geçen çizgi kümülatif yüzdedir: nedenler süreye göre sıralandıktan sonra, her adımda o ana kadarki toplamın genel toplama oranı. Hesap üç adımdır: süreleri büyükten küçüğe sıralayın; her satıra kendisinin ve üstündekilerin toplamını yazın; bu ara toplamı genel toplama bölüp 100 ile çarpın.

Hesap: 360 / 713 × 100 = 50,5; (360 + 200) / 713 × 100 = 78,5; (360 + 200 + 108) / 713 × 100 = 93,7. Çizginin dik çıkıp düzleştiği yer, “birkaç büyük neden”in bittiği yerdir: bu örnekte ilk iki neden plansız kaybın yaklaşık dörtte üçünü taşıyor. Planlı ayar bu hesaba bilerek katılmadı; katılsaydı en üste o çıkar ve bütün yüzdeler başka bir soruya cevap verirdi.

Smartifie Başla Bitir'in panelinde bu çizgi yoktur: çubuklar en büyük nedene göre ölçeklenir, toplamın yüzdesini göstermez. Kümülatif yüzdeyi görmek isterseniz bu üç adımı kendi tablonuzda yapın.

“Neden yok” ve “Diğer” çubukları ne anlatır

Nedeni bilinmeyen duruşlar ne silinmeli ne de “Diğer”e katılmalı. Kendi çubuklarında durmalılar, çünkü grafikteki düzeltilebilir tek çubuk odur: amir operatöre sorup nedeni sonradan girebilir. Arıza ya da takım çubuğu ancak sahada yapılan işle kısalır; “Neden yok” çubuğu bir konuşmayla küçülür. Uzun bir “Neden yok” çubuğu bir üretim sorunu değil, bir veri sorunudur ve Pareto'yu yorumlamadan önce o çubuğu küçültmek gerekir; yoksa sıranın gerisi eksik veriye dayanır.

“Diğer” başka bir şey söyler. Büyükse neden listeniz eksiktir: operatör uyan bir neden bulamadığı için genel seçeneğe gidiyordur. O duruşların ne olduğunu öğrenip listeye ad olarak eklemek çubuğu böler ve gerçek nedeni görünür kılar. Örnekteki “Neden yok” satırı da tipik bir tablo çiziyor: 30 olay, toplam 45 dakika; süre sırasında son, sayı sırasında ilk. Bunların çoğu kısa duruşlardır. Hangi süreden kısa bir duruşun nedensiz geçilebileceği ayrı bir karardır; onu ayrı bir yazıda ele alacağız.

Smartifie Başla Bitir'de nedeni verilmemiş duruşlar “Neden yok” adıyla kendi satırında görünür, “Diğer”e katılmaz. Genel bakış ekranındaki “N kayıt bakılmayı bekliyor” kartı, nedeni verilmemiş duruşları da sayar; “İncele” düğmesi kayıtların listesine götürür. Hâlâ süren bir duruş grafiğe çizilmez, çünkü süresi henüz belli değildir; ama nedeni yoksa bu kartta sayılır. Ürün açıklanmamış bir duruşu kendiliğinden doldurmaz, amire gösterir; nedeni sonradan girmek gerekçe isteyen bir kayıt düzeltmesidir ve ücretli planlarda açıktır.

En büyük çubuk her zaman ilk iş değildir

Süre sırası doğru bir başlangıçtır, ama ilk çubuğa bütün emeği vermeden önce üç tuzağa bakmak gerekir.

1. Tek seferlik uzun arıza, her vardiya tekrar eden kısa duruş

Örnekte Arıza 360 dakikayla birinci, ama tek olaydır: bir kez, altı saat. Takım kırılması 108 dakikayla üçüncü, ama 14 günde 9 kez olmuş; neredeyse her iş günü. Tek seferlik arıza bir daha yaşanmayabilir; takım kırılması gelecek hafta yine olacaktır. Sorulacak soru şudur: bu çubuk gelecek dönemde de burada olur mu? Arızanın kök nedeni elbette incelenmeli, ama önlemenin getirisi tekrar eden duruşta daha öngörülebilirdir. Smartifie Başla Bitir'in Genel bakış ekranındaki “Son iki hafta” çubukları bunu ayırt etmeye yardım eder: her günün net süresi ve duruşu yan yana görünür; tek bir uzun arıza tek bir günde turuncu bir tepe olarak çıkar, tekrar eden duruş ise günlere yayılır.

2. Planlı bir duruş en büyük çıkabilir

Örnekte ayar 500 dakikayla listenin tamamında en büyük kalemdir. Bu bir arıza değildir; onarılacak bir şey yoktur, kısaltılacak bir süreç vardır. Plansız duruşlarla aynı sıraya konursa ilk çubuk yanlış soruya bağlanır: “ne bozuldu?” diye aranır, cevap çıkmaz. Ayar ayrı ele alınmalı; bunu bir sonraki bölümde açıyoruz.

3. Dönem kısaysa tek kötü gün sırayı belirler

Bir haftalık veride tek bir arıza günü her şeyi geçebilir. Dönemi, tekrar eden duruşların birkaç kez görünmesine yetecek kadar uzun tutun ve sırayı aynı uzunlukta bir sonraki dönemle karşılaştırın; iki dönemde de üstte kalan neden, tek döneme bakarak seçilen nedenden daha sağlam bir adaydır.

Karar kuralı: tekrar edeni, önlenebilir olanı ve sizin elinizde olanı öne alın. “Hammadde yok” tedarikçiye bağlıysa atölyenin değil, planlamanın ya da satın almanın elindedir; çubuk aynı kalabilir, ama sorumlusu başka biridir. Sırayı okumak kadar, her çubuğu doğru kişiye bağlamak da Pareto'nun parçasıdır.

Planlı duruşlar grafikte kalmalı mı?

Mola ve yemek bir kayıp değildir; zaten planlıdır. Ayar değişimi ve planlı bakım ise zaman kaybettirir, ama “bozulma” değildir. Burada iki kolay yol vardır ve ikisi de bilgi kaybettirir. Planlı duruşları grafikten silerseniz ayar sürelerinin büyüdüğünü görmezsiniz. Aynı renkte bırakırsanız, örnekteki gibi en büyük çubuğu bir arıza sanırsınız.

Bir yaklaşım olarak önerdiğimiz şu: planlı duruşları silmeyin, ayrı renkte gösterin. Böylece tek grafik iki ayrı soruya cevap verir: “neyi onaracağız?” (plansız) ve “neyi kısaltacağız?” (planlı). Bunun genel kabul görmüş tek bir standardı yoktur; bazı atölyeler planlı duruşları tamamen ayrı bir grafikte izler. Önemli olan ikisini aynı soruya cevap sanmamaktır. Duruş nedenini terminalde seçtiren bir atölye uygulaması olan Smartifie Başla Bitir, Genel bakış ekranında ikisini aynı listede ama farklı renkte gösterir: planlı duruşlar mavi, plansızlar turuncu.

İlk çubuğu seçtikten sonra: bir sonraki dönem kontrolü

Pareto bir kez çizilip panoya asılacak bir rapor değil, her dönem tekrarlanan bir kontroldür. Seçtiğiniz neden için önce kök nedeni arayın (yaygın bir yöntem, “neden?” sorusunu art arda birkaç kez sormak olan “5 neden”dir), sonra bir sorumlu ve bir tarih belirleyin. Ardından aynı uzunlukta bir sonraki dönemde o çubuğun kısalıp kısalmadığına bakın. Kısalmadıysa ya kök neden yanlış bulunmuştur ya da önlem uygulanmamıştır; ikisi de bilinmeye değer.

Smartifie Başla Bitir'in Genel bakış ekranı her zaman bugün dahil son 14 günü gösterir. Bu yüzden karşılaştırma için ayrı bir rapor hazırlamak gerekmez: önlemi aldıktan iki hafta sonra aynı ekrana bakmak, bir sonraki dönemi görmek demektir.

Özetle: sırayı süre belirler; ilk çubuğa yatırım yapmadan önce planlı mı, tek seferlik mi, “Neden yok” mu diye bakın, sonra seçtiğinizi iki hafta sonra yeniden ölçün.

Duruş nedenlerini kendi atölyenizde, duruş anında toplamak isterseniz Smartifie Başla Bitir'i 15 gün ücretsiz deneyebilirsiniz; kredi kartı istenmez. Deneme bulutta, tarayıcıda çalışır; terminal, duruş nedenleri ve Genel bakış ekranı denemede açıktır.

15 gün ücretsiz deneyin Kılavuzu açın