Müşterinin satın almacısı ödeme talimatını hazırlarken tekliften bir şey daha istiyor: “Yalnız … TL” satırını. Konuyu aradığınızda karşınıza ihale teklif mektupları, fatura özelgeleri ve senet kararları çıkıyor. Ticari teklif hazırlayan bir satış masasının gözünden yazılmış bir cevap yok: yazıyla tutar gerekli mi, rakamla çelişirse ne olur, yazacaksanız nasıl yazılır? Bu yazı o soruları cevaplıyor.
Kısa cevap: yazıyla tutar teklifte bir zorunluluk değil, senetten ve çekten taşınmış bir alışkanlıktır. Yazacaksanız tek kural var: yazı rakamdan türetilmeli. Elle yazılan yazı, çelişki çıktığında hangi tarafın kazanacağı belli olmayan bir belge üretir.
Rakamla 12.450, yazıyla “on iki bin dört yüz beş”: müşteri hangisini kabul etti?
Kurgusal ama tanıdık bir senaryo. Teklifin ilk sürümünde genel toplam 12.405,00 TL'dir; satıcı altına elle “Yalnız on iki bin dört yüz beş Türk lirası” yazar. Müşteri bir kalemin miktarını değiştirir, revizyonda rakam 12.450,00 TL olur. Altındaki satır, şablondan kopyalandığı hâliyle kalır. Müşteri teklifi onaylar. Peki neyi onayladı? Satıcı rakamı okur, alıcının muhasebesi yazıyı. Burada fark 45 lira; ama bir sıfırın kayması (124.500 ile 12.450) aynı yoldan, aynı kolaylıkla gelir.
Doğru yazılmış bir satır böyle görünür: 1.234,50 TRY → “Bin iki yüz otuz dört Türk lirası elli kuruş”. Satır doğruysa kimse dönüp bakmaz. Sorun, satırın rakamla aynı anda güncellenmemesidir; bu yazının geri kalanı o ânı anlatıyor.
“Yalnız” alışkanlığı nereden geliyor: senet, çek ve fatura
Senet. Türk Ticaret Kanunu poliçe için açık bir kural koyar (m.676/1): “Poliçe bedeli hem yazı hem de rakamla gösterilip de iki bedel arasında fark bulunursa, yazı ile gösterilen bedel üstün tutulur.” Kural, m.778'in göndermesiyle bonoya da uygulanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 08.03.2023 tarihli, E.2021/12-862 K.2023/174 sayılı kararı bu maddeyi bir bono uyuşmazlığında uygular. Kararı ve madde metnini bu yazıda ikincil kaynaktan, kararı aktaran bir hukuk bürosu sayfasından okuyoruz (karamercanhukuk.com); metni resmî kaynaktan teyit etmenizi öneririz. Çek yazarken de tutar hem rakamla hem yazıyla yazılır; “Yalnız” alışkanlığı büyük ölçüde bu iki belgeden beslenir.
Fatura. Faturada bir vergi dairesi özelgesi, toplam tutarın “rakam ve yazıyla” yer almasını zorunlu saymıştır (Antalya Vergi Dairesi Başkanlığı, 08.03.2016, sayı 77058783-105[2013/15]-87; dayanak VUK m.230; aktaran alomaliye.com). İki sınırı açık yazalım: özelge soran mükellefe verilmiş bir cevaptır, herkes için bağlayıcı genel bir kural değildir; ve yalnızca faturayla ilgilidir. Teklife taşınamaz.
Teklif bir senet değil: kural kendiliğinden teklife geçmez
Yukarıdaki kural kambiyo senetleri içindir. Teklif bir kambiyo senedi değildir; TTK'nın poliçe ve bono için koyduğu “yazı üstün tutulur” kuralının ticari bir teklife doğrudan uygulandığını gösteren bir kaynak bulamadık. Teklifteki rakamla yazı çelişirse bu, iki tarafın neyi kastettiğinin yorumlanması meselesine döner ve sonucun hangi tarafın lehine çıkacağı önceden belli değildir. Yani “yazı her zaman geçerlidir” diye düşünüp yazıyı güvence saymak da, “yazı önemsizdir” diye geçiştirmek de yanlış bir güven verir.
Kamu ihalesi ayrı bir dünyadır: ihale teklif mektubunda şartname ve idarenin formu ne diyorsa o geçerlidir. Bu yazı ticari teklif içindir.
Bu yazı hukuki görüş değildir; somut bir uyuşmazlıkta avukatınıza danışın.
Asıl risk eksik yazı değil, tutmayan yazı
Yazısız bir teklifte rakam tektir; okuyan herkes aynı sayıyı görür. Riski yaratan, yazının rakamdan ayrı bir yerde yaşamasıdır. Elle yazılan yazının rakamdan koptuğu üç an var:
- Revizyon. Fiyat ya da miktar değişir, genel toplam yeniden hesaplanır, alttaki yazıyı kimse hatırlamaz. Revizyonun nasıl izleneceği ayrı bir konu; gönderilmiş teklifi revize etmek yazısında anlattık.
- Kopyala-yapıştır. Yeni teklif eski bir tekliften ya da bir şablondan türetilir; satırlar değişir, “Yalnız” satırı önceki müşterinin tutarıyla kalır.
- Yuvarlama. Yazıyı hesap makinesindeki ham tutardan yazarsanız (örneğin 1.234,495), belgenin bastığı yuvarlanmış rakamla kuruşta ayrışabilir. Yuvarlamanın toplamı nasıl kaydırdığı ayrı bir yazının konusu.
Üçünde de ortak nokta aynı: yazı ile rakam iki ayrı kaynaktan geliyor. Kaynak tek olursa çelişki ihtimali ortadan kalkar.
Yazacaksanız üç kural
- Yazı rakamdan türetilsin. Ayrı bir alana elle girilmesin; rakam değişince yazı da kendiliğinden değişsin.
- Genel toplamdan ve basılan yuvarlamayla. Ara toplam değil, müşterinin ödeyeceği tutar: iskonto ve KDV sonrası genel toplam, belgede basılan kuruşla. Genel toplamın neyi içerdiği de belgede yazmalı: genel toplama KDV'nin dahil olup olmadığı.
- Belgenin dilinde ve para biriminin adıyla. Türkçe belgede “… Türk lirası … kuruş”, İngilizce belgede “… US dollars and … cents”, İspanyolca belgede “… euros con … céntimos”. Adını bilmediğiniz bir para biriminde çekteki usul işe yarar: kod ve kuruş kesir olarak (“On AED 25/100”).
Bitişik mi, ayrı mı?
TDK'nın genel kuralı, birden fazla kelimeden oluşan sayıların ayrı yazılmasıdır (“on iki bin dört yüz elli”). Ama aynı sayfada bir istisna var: “Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır.” Sayfadaki örnek de buna göredir: “650,35 (altıyüzelliTL,otuzbeşkr.)” (TDK, Sayıların Yazılışı). Bitişik yazımın amacı, iki kelimenin arasına sonradan bir kelime eklenmesini zorlaştırmaktır.
Dürüst olalım: Smartifie Quote kelimeleri ayrı yazar (“Bin iki yüz otuz dört Türk lirası elli kuruş”), yani genel kurala uyar, ticari belge istisnasına değil. Bizim yorumumuz şu: bitişik yazımın önlemeye çalıştığı şey elle ekleme; programın PDF olarak bastığı bir satırda bu risk elle doldurulan bir senetteki gibi değildir. Bu bir yorumdur, bir uygunluk iddiası değil; bitişik yazımı şart koşan bir müşteriniz varsa bunu bilerek karar verin.
Sözleşmeye dönüşecek teklifte: çelişkide hangisi esas, siz yazın
Kanun teklif için bir öncelik kuralı koymuyorsa, bu kararı belgenin kendisi verebilir. Teklifin şartlar bölümüne eklenecek tek bir cümle, çelişkide neyin esas alınacağını önceden söyler. Örnek olarak:
“Bu teklifte rakamla ve yazıyla gösterilen tutarlar arasında fark olması hâlinde, rakamla gösterilen genel toplam esas alınır.”
Hangisini esas alacağınız sizin kararınız; yazıyı rakamdan üretiyorsanız rakamı esas almak doğal tercihtir, çünkü yazının kaynağı odur. Bu cümle bir öneridir, hukuki görüş ya da “standart madde” değildir; büyük tutarlı ya da uzun soluklu bir işte metni avukatınıza okutun.
Ne zaman açılır, ne zaman gereksiz
- Açmak için iyi sebepler: proforma ve ihracat işleri (alıcının bankası belgeleri satır satır okur), ödemeyi çek ya da senetle yapan müşteriler, şartnamesi yazıyla tutar isteyen kurum ve kamu teklifleri, satın alma biriminin “Yalnız” satırını açıkça istediği müşteriler.
- Gereksiz olduğu yerler: tek satırlı küçük teklifler, perakende ve hızlı fiyat bilgisi. Orada satır yalnızca kalabalık yapar.
İhracat proformasında hangi alanların açılacağına dair kararın geri kalanını ihracat proformasında bulunması gereken bilgiler yazısında anlattık. Smartifie Quote'ta bu bir şirket ayarı olduğu için kararı her teklifte değil, müşteri kitlenize göre bir kez verirsiniz.
Smartifie Quote'ta: “Tutarı yazıyla” tek ayar
Videoda bunu ekranda görüyorsunuz: bir otel grubu için kurgusal bir teklif, iki kalem ve genel toplamın altında kendiliğinden beliren yazı. Adımlar:
Videoda izleyin
Gerçek ekranlarla, baştan sona.
Teklif Tutarı Yazıyla Yazılmalı mı? "Yalnız" Satırı | Smartifie Teklif
Teklif tutarı yazıyla yazılmalı mı? Yazıyla tutar teklifte bir zorunluluktan çok alışkanlık; asıl risk yazının rakamla çelişmesi. Smartifie Teklif'te genel toplamın yazısı rakamın kendisinden, belgenin dilinde üretilir.
Oynat'a bastığınızda video YouTube'dan yüklenir.
- Ayar: Ayarlar → Grup Belge → Tutarı yazıyla. Varsayılan Kapalı; Açık seçtiğiniz anda kaydolur (Kaydet düğmesi yok) ve satırda değiştirildi rozeti belirir. Ayar şirket geneldir, teklif başına açılıp kapanmaz.
- Yer: önizlemede Genel toplam satırının hemen altında, KDV notundan önce: “Yalnız: …”. PDF'te toplamların altındaki küçük yazının ilk satırıdır. Videodaki teklifte: 172.800,00 TRY → “Yalnız: Yüz yetmiş iki bin sekiz yüz Türk lirası”.
- Kaynak: yazı genel toplamdan üretilir: iskonto ve KDV sonrası, teklifin para biriminde ve basılan rakamla aynı yuvarlamayla. Bir satırın miktarını değiştirdiğinizde rakam ve yazı birlikte değişir; ayrışmaları mümkün değildir.
- Dil: etiket ve kelimeler belgenin dilindedir, ekranın değil. Belge dili English olunca satır “Amount in words: …”, Español olunca “Son: …” olur; ekran Türkçe kalır.
- Her yerde aynı satır: teklifte, proformada ve müşterinin onay sayfasında. Ayarı başka bir sekmede değiştirdiyseniz düzenleyicideki önizleme çubuğunda ↻ Son değişiklikleri uygula ile yenileyin.
Sınırları da açık yazalım. Dört para birimi adıyla yazılır: Türk lirası, ABD doları, avro ve İngiliz sterlini. Diğer para birimleri kod ve kuruş kesriyle yazılır (“On AED 25/100”); kuruşu olmayan para birimlerinde (JPY gibi) kesir basılmaz. Türkçe ve İspanyolca dışındaki belge dillerinde yazı İngilizce kurulur. Kelimeler ayrı yazılır (yukarıdaki TDK notu). Ve Smartifie Quote fatura kesmez: teklif ve proforma mali belge değildir; ürün yalnızca teklifteki rakamla yazının aynı şeyi söylemesini sağlar.
Kapanış tek cümlede: yazıyla tutar teklifte zorunlu değildir; yazıyorsanız rakamdan türetin.